Polityka narodowościowa na Śląsku Opolskim w latach 1945–1960. Założenia – stan badań – fazy

  • Bernard Linek Państwowy Instytut Naukowy – Instytut Śląski w Opolu
Słowa kluczowe: Polska Ludowa 1945–1960, Śląsk Opolski, polityka narodowościowa, mniejszości narodowe

Abstrakt

W artykule zostały przybliżone trzy elementy związane z polską polityką narodowościową na Śląsku Opolskim (rozumianym jako była niemiecka rejencja opolska) w latach 1945–1960. W pierwszej części skoncentrowano się na prezentacji polskich założeń ideologicznych i politycznych, które wypływały z idei Polski piastowskiej, głoszącej odwieczną przynależność tych ziem do Polski, oraz opierały się na przekonaniu o polskim charakterze ludności rodzimej i braku skutków oddziaływania niemieckiego na tę grupę. W drugiej części zanalizowano stan badań nad tą problematyką w Polsce i Niemczech, podkreślając ich wrażliwość na politykę historyczną (szczególnie w okresie Polski Ludowej), a także na pamięć różnych zbiorowości (po 1989 r. obszary badawcze znalazły się pod presją pamięci regionalnych). W ostatniej części tekst przybliża podstawowe fazy polityki polskiej wobec grupy rodzimej, podkreślając znaczenie cezury przełomu 1949–1950 r., kiedy do gry politycznej wróciły dwa państwa niemieckie, co zdecydowanie ograniczyło możliwości polskiej polityki narodowej wobec tej grupy.

Pobrania

Dane o pobraniach nie są jeszcze dostępne.

Biogram autora

Bernard Linek, Państwowy Instytut Naukowy – Instytut Śląski w Opolu

Bernard Linek – historyk, doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowy Państwowego Instytutu Naukowego – Instytutu Śląskiego w Opolu. Redaktor naczelny półrocznika „Studia Śląskie”. Badacz historii politycznej, społecznej i kulturowej ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska. Najnowsza publikacja: Górny Śląsk w Polsce Ludowej, t. 1: Przełomy i zwroty, red. A. Dziurok, B. Linek, Katowice–Opole 2016.

Bibliografia

Berlińska D., Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości, Opole 1999

Broszat M., Nationalsozialistische Polenpolitik 1939–1945, München 1961

Broszat M., Zweihundert Jahre deutsche Polenpolitik, München 1963

Cimała B., Odzwierciedlenie procesu integracji społecznej mieszkańców Opolszczyzny na łamach „Trybuny Opolskiej” w latach 1952–1959, „Materiały i Studia Opolskie”, z. 62 (1987)

Creuzberger S., Kampf für die Einheit. Das gesamtdeutsche Ministerium und die politische Kultur des Kalten Krieges 1949–1969, Düsseldorf 2008

Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa, Bd. I–V, München 1984

Dziurok A., Śląskie rozrachunki. Władze komunistyczne a byli członkowie organizacji nazistowskich na Górnym Śląsku w latach 1945–1956, Warszawa 2000

Dziurok A., Problemy narodowościowe w województwie śląskim i sposoby ich rozwiązania, [w:] Województwo śląskie 1945–1950. Zarys dziejów politycznych, red. A. Dziurok, R. Kaczmarek, Katowice 2007, s. 640–654

Esch G., „Gesunde Verhältnisse”. Deutsche und polnische Bevölkerungspolitik in Ostmitteleuropa 1939–1950, Marburg 1998

Fic M., „Województwo śląsko-dąbrowskie” czy województwo śląskie, [w:] Województwo śląskie 1945–1950. Zarys dziejów politycznych, red. A. Dziurok, R. Kaczmarek, Katowice 2007

Hofmann A.R., Die Nachkriegszeit in Schlesien. Gesellschafts- und Bevölkerungspolitik in den polnischen Siedlungsgebieten 1945–1948, Köln [et al.] 2000

Kneip M., Die deutsche Sprache in Oberschlesien. Untersuchungen zur politischen Rolle der deutschen Sprache als Minderheitensprache in den Jahren 1921–1998, Dortmund 1999

Konferencja „Tragedia Górnośląska”. Warszawa 22 kwietnia 2015 r., red. G. Zielińska, Warszawa 2015

Kordecki M., Górny Śląsk po raz pierwszy. Gdzie to jest? Czyli dwudziestowieczne granice regionu na tle współczesnych podziałów administracyjnych, [w:] D. Smolorz, M. Kordecki, Górny Śląsk. 20 historii z XX wieku, Gliwice 2010

Kowalski Z., Powrót Śląska Opolskiego do Polski, Opole 1983

Linek B., Działalność władz bezpieczeństwa na Śląsku Opolskim w latach pięćdziesiątych (na przykładzie powiatu strzeleckiego), „Studia Śląskie”, t. 64 (2005)

Linek B., Kwestie narodowościowe – problem niemiecki, [w:] Fundament systemu zniewolenia. Z działalności wojewódzkich struktur Urzędu Bezpieczeństwa w Katowicach 1945–1956, red. A. Dziurok, A. Dziuba, Katowice 2009

Linek B., Mit Ziem Odzyskanych w powojennej Polsce na przykładzie Górnego Śląska (wybrane aspekty), [w:] Nacjonalizm a tożsamość narodowa w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX i XX wieku, red. B. Linek, K. Struve, Opole–Marburg 2000

Linek B., Narodowe systemy kulturowe na Górnym Śląsku na początku XX wieku, [w:] Górny Śląsk i Górnoślązacy: wokół problemów regionu i jego mieszkańców w XIX i XX wieku, red. S. Rosenbaum, Katowice–Gliwice 2014

Linek B., Polityka antyniemiecka na Górnym Śląsku w latach 1945–1950, Opole 2014

Linek B., Polityka aparatu bezpieczeństwa wobec ludności rodzimej na Śląsku Opolskim w latach 1945–1960. Założenia i realizacja, [w:] Komunistyczny aparat represji i życie społeczne Opolszczyzny w latach 1945–1989. Studia i materiały, red. K. Jasiak, Opole 2012

Linek B., Regiony czy województwa? Wokół genezy utworzenia województwa opolskiego w 1950 roku, [w:] Województwo opolskie 1950–2010, red. M. Lis, K. Szczygielski, L. Drożdż, Opole 2011

Linek B., „Rewizjonizm niemiecki” – skala, charakter i polityka władz bezpieczeństwa, [w:] Stalinizm i rok 1956 na Górnym Śląsku, red. A. Dziurok, B. Linek, K. Tarka, Katowice–Opole–Kraków 2007

Linek B., Weryfikacja narodowościowa i akcja osadnicza na Śląsku Opolskim, [w:] Województwo śląskie 1945-1950. Zarys dziejów politycznych, red. A. Dziurok, R. Kaczmarek, Katowice 2007, s. 605–639

Lis M., Ludność rodzima na Śląsku Opolskim po II wojnie światowej (1945–1993), Opole 1993

Lis M., Polska ludność rodzima na Śląsku po II wojnie światowej (Polityczno-społeczne uwarunkowania integracji). Próba syntezy, Opole 1991

Madajczyk P., Niemcy polscy 1944–1989, Warszawa 2001

Madajczyk P., Postawy ludności śląskiej wobec PRL. Między emigracją a asymilacją, „Studia Śląskie”, t. 64 (2005)

Madajczyk P., Przyłączenie Śląska Opolskiego do Polski 1945–1948, Warszawa 1996

Małkiewicz A., Ruchniewicz K., Pierwszy znak solidarności. Polskie odgłosy powstania ludowego w NRD w 1953 r., Wrocław 1998

Masnyk M., Prowincja górnośląska (1919–1922), [w:] Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu, red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek, Gliwice 2011

Mazur M., O człowieku tendencyjnym. Obraz nowego człowieka w propagandzie komunistycznej w okresie Polski Ludowej i PRL 1944–1956, Lublin 2009

Misztal J., Weryfikacja narodowościowa na Śląsku Opolskim, Opole 1984

Musialik W., Michał Tadeusz Grażyński (1890–1965). Biografia polityczna, Opole 1989

Niemcy w Polsce 1945–1950. Wybór dokumentów, t. 1–4, red. W. Borodziej, H. Lemberg, Warszawa 2000–2001

Nowak E., Cień Łambinowic, Opole 1991

Nowak E., Obozy na Śląsku Opolskim w systemie powojennych obozów w Polsce (1945–1950). Historia i implikacje, Opole 2002

Osękowski Cz., Społeczeństwo Polski Zachodniej i Północnej w latach 1945–1956. Procesy integracji i dezintegracji, Zielona Góra 1994

Paruch W., Mniejszości narodowe w myśli politycznej obozu piłsudczykowskiego (1926–1939), Lublin 1996

Przesiedlenie ludności polskiej z kresów wschodnich do Polski 1944–1947, red. S. Ciesielski, Warszawa 1999

Romanow Z., Polityka władz polskich wobec ludności rodzimej ziem zachodnich i północnych w latach 1945–1960, Słupsk 1999

Rosenbaum S., Partia i aparat bezpieczeństwa województwa katowickiego wobec proniemieckich postaw ludności rodzimej od lat pięćdziesiątych do siedemdziesiątych XX w., [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców, red. J. Syrnyk, Warszawa 2009

Rosenbaum S., Tragedia Górnośląska, [w:] Leksykon mitów, symboli i bohaterów Górnego Śląska XIX i XX w., red. B. Linek, A. Michalczyk, Opole 2015

Ruchniewicz K., Warszawa–Berlin–Bonn. Stosunki polityczne 1949–1958, Wrocław 2003

Sack J., Oko za oko. Przemilczana historia Żydów, którzy w 1945 r. mścili się na Niemcach, Gliwice 1995

Senft S., Wojewódzkie władze polityczne i administracyjne wobec ludności rodzimej na Śląsku Opolskim w latach 1950/1959/60, „Materiały i Studia Opolskie”, z. 62 (1987)

Sitek A., Organizacja i kierunki działalności kurii Administracji Apostolskiej Śląska Opolskiego w latach 1945–1956, Wrocław 1986

Strauchold G., Autochtoni polscy, niemieccy czy... Od nacjonalizmu do komunizmu (1945–1949), Toruń 2001

Śląsk Opolski. Dziedzictwo i współczesność, red. D. Simonides, Opole 2005

Ther P., Deutsche und polnische Vertriebene. Gesellschaft und Vertriebenenpolitik in der SBZ/DDR und in Polen 1945–1956, Göttingen 1998

Wanatowicz M.W., Od indyferentnej ludności do śląskiej narodowości? Postawy narodowe ludności autochtonicznej Górnego Śląska w latach 1945–2003 w świadomości społecznej, Katowice 2004

Województwo śląskie (1922–1939). Zarys monograficzny, red. F. Serafin, Katowice 1996

Wywózka. Deportacje mieszkańców Górnego Śląska do obozów pracy przymusowej w Związku Sowieckim w 1945 roku. Faktografia – konteksty – pamięć, red. S. Rosenbaum, D. Węgrzyn, Katowice 2014

Żłobińska A., Podziemie niemieckie, [w:] Województwo śląskie 1945–1950, red. A. Dziurok, R. Kaczmarek, Katowice 2014, s. 640–654
Opublikowane
2017-12-29
Jak cytować
Linek, B. (2017). Polityka narodowościowa na Śląsku Opolskim w latach 1945–1960. Założenia – stan badań – fazy. Rocznik Ziem Zachodnich, 1, 12-34. https://doi.org/https://doi.org/10.26774/rzz.163
Dział
Artykuły i studia