Zmiany cywilizacyjne w województwie opolskim w latach 1950–2015

  • Krystian Heffner Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
Słowa kluczowe: region migracyjny, zmiana cywilizacyjna, przepływy wahadłowe, układy centrum-peryferie

Abstrakt

W artykule scharakteryzowano procesy demograficzne, społeczno-kulturowe, gospodarcze i przestrzenne zachodzące na obszarze współczesnego woj. opolskiego w okresie powojennym, koncentrując się na zagadnieniach związanych z przekształceniami struktur ludnościowych. Podjęto próbę wskazania przyczyn zmian ludnościowych oraz dokonano oceny ich skutków dla funkcjonowania układu regionalnego powiązanego z Opolem. Założono, że procesy ludnościowe, a w szczególności migracje, są odzwierciedleniem zmian społecznych i gospodarczych, które mają charakter zmiany cywilizacyjnej wówczas, gdy ich skutkiem są nowe, odmienne od wyjściowych struktury społeczne. Również w regionalnych układach historycznego Śląska można zidentyfikować tego typu procesy skutkujące nowymi strukturami ludnościowymi. „Zmiana cywilizacyjna” oznacza tu takie przekształcenia w strukturach ludnościowych i w zachowaniach demograficznych mieszkańców, które prowadzą do ukształtowania się nowego typu regionalnej społeczności. Można je rozumieć jako proces historyczny, który w każdym z regionów (w tym w woj. opolskim) przebiega nieco inaczej. Wykazano, że przekształcenia ludnościowe, społeczno-kulturowe, gospodarcze i polityczne zachodzące w woj. opolskim pod wpływem głównie permanentnego odpływu migracyjnego są systematyczne i trwałe oraz na tyle głębokie, że uzasadnione jest nazwanie go regionem migracyjnym. W skali woj. opolskiego preferencje migracyjne mieszkańców nie nawiązują już wyłącznie do tradycyjnego podziału dychotomicznego na wschodnią – emigracyjną i zachodnią – „zasiedziałą” część, ale w coraz większym stopniu oddają współczesne zróżnicowania społeczno-gospodarcze, w których nie tylko trwały odpływ za granicę, ale przede wszystkim przepływy wahadłowe nabierają istotnego znaczenia, jako uwarunkowanie rozwoju społeczno-gospodarczego regionu.

Pobrania

Dane o pobraniach nie są jeszcze dostępne.

Biogram autora

Krystian Heffner, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach

Krystian Heffner – prof. dr hab. w zakresie ekonomii (2001), specjalizacja naukowa w zakresie gospodarki przestrzennej, polityki miejskiej, procesów suburbanizacji i badań migracyjnych. Dyrektor Państwowego Instytutu Naukowego – Instytutu Śląskiego w Opolu w latach 1991–1996, pracował naukowo na Uniwersytecie Łódzkim, Politechnice Opolskiej, Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN w Warszawie. Od 1998 r. związany z Uniwersytetem Ekonomicznym w Katowicach. Autor ponad 450 prac naukowych i prawie 150 opracowań na rzecz praktyki. Doradztwo i ekspertyzy na rzecz miasta Opole (m.in. strategia rewitalizacji miasta Opola), UMWO (m. in. przygotowanie Strategii rozwoju województwa opolskiego, Strategii rozwoju Polski Zachodniej), UMWLubuskiego, UMWŚląskiego, przewodniczący WKUA przy UMWO, przewodniczący MKUA miasta Opola, członek Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju i Komitetu Badań nad Migracjami i Polonią PAN. Od 2001 r. prezes Stowarzyszenia Instytut Śląski.

Bibliografia

Blazyca G., Heffner K., Helińska-Hughes E., Poland – Can Regional Policy Meet the Challenge of Regional Problems?, „European Urban and Regional Studies”, t. 9 (2002), nr 3, s. 263–276

Depopulacja. Czas na zmiany na opolskim rynku pracy, Warszawa 2014

Dybowska J., Ludność na obszarach wiejskich województwa opolskiego – przeszłość i perspektywy demograficzne, [w:] Społeczny wymiar rozwoju obszarów wiejskich, red. K. Heffner, B. Klemens, Warszawa 2016, s. 228–244

Gołata E., Spis ludności i prawda, „Studia Demograficzne”, nr 161 (1/2012), s. 23–55

Heffner K., Katowice – Opole: relacje konkurencji na Górnym Śląsku, [w:] Zmieniające się oblicza regionu górnośląskiego, red. W. Jacher, A. Klasik, Katowice 2007, s. 114–123

Heffner K., Migracje a rozwój regionu. Znaczenie procesów migracyjnych dla rozwoju regionów w Polsce, [w:] Społeczeństwo Śląska Opolskiego 1945–2011–2035 – aspekty społeczne, demograficzne i rynku pracy, red. R. Rauziński, T. Sołdra-Gwiżdż, Opole– Warszawa 2012, s. 79–91

Heffner K., Raport regionalny. Województwo opolskie, ekspertyza wykonana na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego, Opole 2011

Heffner K., Regiony małe, peryferyjne, rolnicze i emigracyjne, [w:] Rola małych regionów w rozwoju społeczno-gospodarczym i integracji europejskiej, red. K. Heffner, Warszawa 2004, s. 9–20

Heffner K., Śląsk Opolski w systemie administracyjnym i regionalnym kraju, „Śląsk Opolski”, nr 3 (1996), s. 7–13

Heffner K., Upowszechnianie i włączenie produktu finalnego do głównego nurtu polityki regionalnej w województwie opolskim, [w:] Wypracowanie metod zmniejszenia emigracji zarobkowej i wspierania powrotu emigrantów na polski rynek pracy. Raport ekspercki, Opole 2013, s. 6–26

Heffner K., Rauziński R., Region migracyjny (wybrane aspekty demograficzne, społeczne, i gospodarcze na przykładzie Śląska Opolskiego), Opole 2003

Heffner K., Rauziński R., Region migracyjny, jego cechy i ewolucja w Polsce na przykładzie Śląska Opolskiego, [w:] Krajobrazy migracyjne Polski, red. P. Kaczmarczyk, M. Lesińska, Warszawa 2012, s. 61–84

Heffner K., Solga B., Ewolucja procesów migracyjnych na Śląsku Opolskim w kontekście europejskim, klasyfikacja głównych tendencji na tle przemian demograficznych, „Studia Śląskie”, t. 75 (2014), s. 71–88

Heffner K., Solga B., Podwójne obywatelstwo na Śląsku Opolskim, [w:] Obywatelstwo wielokrotnego wyboru. Intersdyscyplinarne ujęcie kwestii podwójnego obywatelstwa w Polsce, red. A. Górny, P. Koryś, Warszawa 2007, s. 66–91

Heffner K., Solga B., Struktura społeczno-gospodarcza województwa opolskiego w latach 1989–2008. Przegląd badań i analiz, [w:] Prognozowanie trendów rozwojowych w województwie opolskim. Metodologia i narzędzia badawcze, red. K. Malik, Opole 2009, s. 9–39

Heffner K., Solga B., Współczesne wyzwania i zagrożenia dla rozwoju regionów w kontekście zjawisk emigracji i reemigracji, [w:] Problemy Śląska ze szczególnym uwzględnieniem woj. opolskiego wyzwaniem dla ekonomii społecznej, red. A. Zagórowska, Opole 2013, s. 58–69

Heffner K., Solga B., Wybrane problemy rozwoju społeczno-gospodarczego Śląska Opolskiego, [w:] Wyzwania dla polityki społecznej Śląska w kontekście kryzysu i procesów demograficznych, red. A. Zagórowska, Opole 2009, s. 100–114

Heffner K., Solga B., Zmieniająca się rola migracji zagranicznych w rozwoju regionów w Polsce, [w:] Dekada członkostwa Polski w UE. Społeczne skutki emigracji Polaków po 2004 roku, red. M. Lesińska, M. Okólski, K. Slany, B. Solga, Warszawa 2014, s. 213–232

Jończy R., Migracje zagraniczne z obszarów wiejskich woj. opolskiego po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Aspekty ekonomiczne i demograficzne, Opole–Wrocław 2010

Kubiciel-Lodzińska S., Imigracja zarobkowa do województwa opolskiego. Skala, warunki i perspektywy, Opole 2012

Miszczuk A., Regionalizacja administracyjna III Rzeczypospolitej. Koncepcje teoretyczne a rzeczywistość, Lublin 2003

Palenga-Möllenbeck E., „… nicht Dr.Jekyll and Mr. Hyde, aber wir haben schon zwei Seiten” – Transnationale Identitäten oberschlesischer Doppelstaatler, [w:] Von Polen nach Deutschland und zurück. Die Arbeitsmigration und ihre Herausforderungen für Europa, red. M. Nowicka, Bielefeld 2007, s. 227–246

Palenga-Möllenbeck E., „Von Zuhause nach Zuhause?“ Transnationale Sozialräume zwischen Oberschlesien und dem Ruhrgebiet, [w:] Zwischen den Welten und amtlichen Zuschreibungen – Neue Formen und Herausforderungen der Arbeitsmigration im 21. Jahrhundert, red. L. Pries, Essen 2005, s. 227–250

Piałucha M., Transformacja struktury działalności przedsiębiorstwa wytwórczego, Opole 1996

Profil wrażliwości gospodarki regionalnej na integrację z Unią Europejską. Województwo opolskie, red. K. Gawlikowska-Hueckel, Gdańsk 2003

Przemiany cywilizacyjne, ludnościowe i starzenie się społeczeństw, red. M. Okólski, A. Fihel, Warszawa 2014

Rauziński R., Śląsk Opolski regionem kryzysu demograficznego, [w:] Społeczeństwo Śląska Opolskiego 1945–2011–2035 – aspekty społeczne, demograficzne i rynku pracy, red. R. Rauziński, T. Sołdra-Gwiżdż, Opole–Warszawa 2012, s. 27–63

Szczygielski K., Demograficzne uwarunkowania Regionalnego Programu Operacyjnego. Casus − region opolski, [w:] Rozwój obszarów wiejskich w Polsce a polityka spójności Unii Europejskiej: stare problemy i nowe wyzwania (ze szczególnym uwzględnieniem woj. opolskiego), red. K. Heffner, Warszawa 2013, s. 117–128

Śleszyński P., „Faktyczne” dane rzeczywiste, czyli o NSP 2011, „Biuletyn Migracyjny”, nr 37 (2012)

Zaborowski Ł., Podział kraju na województwa. Próba obiektywizacji, Warszawa 2013
Opublikowane
2017-12-29
Jak cytować
Heffner, K. (2017). Zmiany cywilizacyjne w województwie opolskim w latach 1950–2015. Rocznik Ziem Zachodnich, 1, 423-440. https://doi.org/https://doi.org/10.26774/rzz.179
Dział
Artykuły i studia